Rozwód, separacja i unieważnienie małżeństwa – możliwe rozwiązania

Czy to już czas na rozwód?

Jeśli zaczynasz myśleć o rozwodzie lub rozważasz go od dłuższego czasu, ale wciąż nie podjąłeś tej ważnej decyzji, zapoznaj się z niniejszym wpisem. Wyjaśniam w nim kluczowe kwestie, które warto przemyśleć, zanim zdecydujesz o przyszłości swojego małżeństwa. Dzięki poniższym informacjom zyskasz orientację, czy możesz wystąpić o rozwód, czy może w Twoim przypadku możliwa jest jedynie separacja, a nawet – choć rzadziej – unieważnienie małżeństwa.

Rozwód, separacja czy unieważnienie małżeństwa – przesłanki

Aby sąd orzekł rozwód, musi stwierdzić zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego. Oznacza to zerwanie wszystkich więzi łączących małżonków – duchowych, fizycznych i gospodarczych – oraz brak realnych perspektyw ich odbudowy.

W toku postępowania rozwodowego sąd bada przyczyny rozpadu małżeństwa oraz ocenia jego charakter i stopień. Musisz więc przygotować się na poruszanie bardzo osobistych tematów – relacji uczuciowych, życia intymnego oraz prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego. Rozwód zostanie orzeczony tylko wtedy, gdy sąd uzna, że nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia.

Jeśli rozkład pożycia jest zupełny, ale nie trwały – czyli istnieje szansa na pojednanie – sąd może orzec separację. Dotyczy to również sytuacji, gdy małżonkowie wspólnie wnioskują o rozwód, ale sąd uzna, że warunki do jego orzeczenia nie zostały spełnione. Z drugiej strony – sąd może orzec rozwód nawet wtedy, gdy jedno z małżonków domaga się jedynie separacji, jeśli przesłanki rozwodu zostaną uznane za spełnione.

Kiedy można domagać się unieważnienia małżeństwa?

Unieważnienie małżeństwa to instytucja odrębna od rozwodu i separacji. Jest możliwe tylko w ściśle określonych przypadkach, m.in. gdy:

• jeden z małżonków w chwili ślubu był niepełnoletni,

• był całkowicie ubezwłasnowolniony,

• cierpiał na chorobę psychiczną lub niedorozwój umysłowy,

• pozostawał już w związku małżeńskim.

Prawo zabrania również zawierania małżeństw pomiędzy bliskimi krewnymi, rodzeństwem, powinowatymi w linii prostej oraz pomiędzy przysposabiającym a przysposobionym – chyba że sąd wyraził zgodę na odstępstwo w przewidzianych prawem przypadkach.

Unieważnienia małżeństwa można żądać także wtedy, gdy złożenie oświadczenia o wstąpieniu w związek małżeński było obarczone poważną wadą, na przykład:

• małżonek działał w stanie wyłączającym świadome wyrażenie woli,

• pozostawał w błędzie co do tożsamości przyszłego współmałżonka,

• działał pod wpływem bezprawnej groźby.

W tych sytuacjach z unieważnieniem można wystąpić wyłącznie w określonym terminie – w ciągu 6 miesięcy od ustania wady oświadczenia woli, nie później jednak niż 3 lata od zawarcia małżeństwa.

Skutki prawne rozwodu, separacji i unieważnienia małżeństwa

Rozwód:

• umożliwia zawarcie nowego związku małżeńskiego,

• automatycznie znosi wspólność majątkową małżeńską,

• wyłącza małżonka z dziedziczenia ustawowego,

• przerywa domniemanie pochodzenia dziecka z małżeństwa po 300 dniach od rozwodu,

• otwiera możliwość wystąpienia o alimenty od byłego małżonka,

• reguluje kwestie dotyczące dzieci: władza rodzicielska, kontakty, alimenty (szczegóły znajdziesz w innym wpisie na blogu),

• pozwala wrócić do nazwiska sprzed zawarcia małżeństwa – w ciągu 3 miesięcy od uprawomocnienia się wyroku; wystarczy złożyć wniosek w urzędzie stanu cywilnego.

Separacja:

• skutki prawne są zbliżone do rozwodu,

• nie rozwiązuje małżeństwa – małżonkowie nie mogą zawrzeć nowego związku,

• możliwe jest zniesienie separacji,

• utrzymany zostaje obowiązek wzajemnej pomocy, jeśli wymaga tego dobro współmałżonka.

Unieważnienie małżeństwa:

• małżeństwo traktowane jest jakby nigdy nie istniało,

• małżonkowie wracają do poprzedniego stanu cywilnego i nazwisk,

• ustaje powinowactwo z rodziną byłego współmałżonka,

• możliwe są skutki finansowe i rodzinne – np. alimenty, podział majątku czy ustalenie władzy rodzicielskiej – jak przy rozwodzie,

• małżonek działający w złej wierze (świadomy przeszkody do zawarcia małżeństwa) jest traktowany jak winny rozkładu pożycia.

Kiedy sąd może nie orzec rozwodu – wyjątki

Nawet jeśli nastąpił trwały i zupełny rozkład pożycia, rozwód nie zawsze zostanie orzeczony. Istnieją trzy główne wyjątki:

1. Dobro wspólnych małoletnich dzieci – jeśli rozwód mógłby je poważnie naruszyć, sąd może go nie orzec.

2. Zasady współżycia społecznego – sąd odmówi rozwodu, gdy orzeczenie byłoby sprzeczne z ogólnie przyjętymi normami moralnymi. Przykład: jeden z małżonków jest ciężko chory, wymaga opieki, a rozwód pogłębiłby jego krzywdę.

3. Rozwodu domaga się wyłącznie małżonek winny rozkładu pożycia – rozwód może być orzeczony tylko za zgodą drugiego małżonka albo gdy odmowa tej zgody byłaby niezgodna z zasadami współżycia społecznego.

Dodatkowo – rozwód nie jest możliwy po śmierci małżonka. W takim przypadku postępowanie zostaje umorzone. Jednak fakt wniesienia pozwu przed śmiercią może mieć znaczenie w sprawie spadkowej.

Analogiczne ograniczenia dotyczą separacji – sąd nie orzeknie jej, jeśli byłoby to sprzeczne z dobrem dzieci lub zasadami współżycia społecznego.

Dlaczego warto skonsultować się z adwokatem przed podjęciem decyzji?

Jak widać, decyzja o rozwodzie wymaga przemyślenia wielu aspektów – zarówno prawnych, jak i osobistych. W tym wpisie omówiłem jedynie podstawowe kwestie. Warto jednak zastanowić się, jak po rozwodzie będzie wyglądać Twoje życie: gdzie zamieszkasz, jak ułożysz relacje z dziećmi, jak podzielony zostanie majątek.

Co istotne – nie wszystko zależy od Ciebie. Wiele będzie zależeć od postawy drugiego małżonka oraz przebiegu postępowania dowodowego.

Dlatego jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości, skonsultuj się z adwokatem. Pomoże on ocenić Twoją sytuację, przedstawi możliwe scenariusze oraz wskaże najkorzystniejsze rozwiązania. Nie musisz od razu zlecać mu prowadzenia całej sprawy – czasem wystarczy jedno spotkanie, by rozwiać najważniejsze wątpliwości.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Jeśli rozważasz rozwód, separację lub unieważnienie małżeństwa i chcesz poznać swoje prawa oraz możliwe scenariusze działania, skontaktuj się z naszą Kancelarią. Udzielimy Ci rzetelnej porady i pomożemy znaleźć najlepsze rozwiązanie dostosowane do Twojej sytuacji życiowej.